Kodeks Napoleona

Chcesz się mniej uczyć i więcej rozumieć?
Zamień czytanie na oglądanie!
Kliknij Player materiału wideo na temat: Kodeks Napoleona, kliknij aby zobaczyć materiał i ucz się szybciej!

Kodeks Napoleona – z francuskiego Code Napoleon, Code civil de Francais (Cywilny kod Francuzów) jest to zbiór przepisów i prawnych norm dotyczący prawa cywilnego wprowadzonych przez Napoleona Bonaparte we Francji w roku 1804. Po upadku starego reżimu (z franc. ancien regime) w wyniku rewolucji francuskiej, była to pierwsza kodyfikacja prawa we Francji. Powstał 217 lat temu, wszedł w życie 21 marca 1804 roku. Był rewolucją w prawniczej myśli XIX wiecznej Europy, miał ogromny wpływ na kształt współczesnego prawa.
Kodeks wprowadzał wiele nowoczesnych rozwiązań, jednak całkowicie nie negował poprzedniego porządku prawnego. Utrzymał karę śmierci. Orzeczona przez sąd, dla skazanego miała dosyć opłakane skutki – został pozbawiony wszystkich praw, jego majątek był konfiskowany lub został przekazany spadkobiercom. Kodeks ograniczał prawa kobiet – mąż mógł zażądać rozwodu, jeśli podejrzewał żonę o zdradę, lecz jeśli sytuacja była odwrotna i to mąż cudzołożył to żona mogła wnieść o rozwód jedynie w wypadku, gdy kochanka zamieszkiwała i była utrzymywana we wspólnym domu małżonków. Prawo spadkowe miało ograniczać powstawanie wielkich rodzin.
W okresie rewolucyjnym podejmowano liczne próby kodyfikacji prawa cywilnego we Francji, co miało być następstwem głębokich przemian gospodarczo-społecznych jakie przyniosła rewolucja – zniesiono feudalny ustrój, rzeczywistość społeczna stała się bardziej indywidualna, postępowała laicyzacja i liberalizacja). Zniesiono przywilejów płci, charakter cywilnoprawny małżeństwa czy dopuszczanie rozwodów. W zakresie prawa majątkowego pozwolono na pełną swobodę zawierania umów. W 1793 powołano specjalną komisję kodyfikacyjną, pod dowództwem Jean Jacquesa Cambaceresa – francuskiego prawnika. Jako cel miała przygotowanie kodeksu cywilnego w przeciągu jednego miesiąca. Terminu dotrzymano, projekt składający się z 700 artykułów uznano za zacofany i odrzucono. Projekty z 1794 i 1796 zostały odrzucone. Dopiero podjęte z inicjatywy Napoleona prace w 1800 roku przyniosły oczekiwany skutek. Napoleon powołał komisję składającą się z czterech osób: Francois Denis Tronchet, Felix Julien Jean Bigot de Preameneau i Jacques de Maleville, Jean Etienne Marie Portalis. Projekt przygotowano w kilka miesięcy przesłano do Sądu Kasacyjnego a następnie przełożono go Radzie Stanu. Ostateczna wersja – 36 odrębnych ustaw powstała w 1803 i 1804 roku, a 21 marca 1804 uchwalono ustawę, która zbierała je w jedną całość nazwaną Kodeksem Cywilnym Francuzów. Nazwa obowiązywała do 1807 roku, później zmieniono ją na Kodeks Napoleona. Po upadku cesarstwa pod dowództwem Napoleona, gdy przebywał na zesłaniu, podkreślał, że kodeks jest jego najtrwalszym i najlepszym dziełem.
Kodeks składał się z trzech ksiąg: O Osobach (11 tytułów), O majątkach i różnych rodzajach własności (4 tytuły), O różnych sposobach nabywania własności (20 tytułów). Poprzedza je krótki wstęp: O ogłaszaniu, skutkach i stosowaniu praw w ogóle.
Trzy księgi luźno nawiązują do trójpodziału władzy, realizują równocześnie postulat naturalnoprawnego nurtu wprawie, którego Napoleon był zwolennikiem.
W zakresie prawa osobowego kodeks realizował zasadę równości i powszechności praw prywatnych, które przysługują każdemu człowiekowi jako jednostce. Gwarancje przysługiwały jednak głownie mężczyznom. Twórcy byli zwolennikami patriarchalnego modelu społeczeństwa – mężczyzna jako głowa domu, który rządzi i podejmuje najważniejsze decyzje. Napoleon również był zwolennikiem patriarchatu, wyniósł to z domu rodzinnego. Z tego względu kodeks wprowadzał liczne ograniczenia w stosunku do kobiet.
Zdolność prawną nabywano z chwilą urodzenia lub jeśli wymagał tego interes nienarodzonego dziecka, przyjmowano również moment od czasu poczęcia. Momentem utraty zdolności prawnej była śmierć, kodeks przewidywał także pojęcie śmierci cywilnej – na mocy, której człowiek żywy był traktowany jako martwy wobec prawa, tracił więc wszystkie swoje prawa, spadkobiercy mogli po nim dziedziczyć majątek, mogło dojść do rozwiązania małżeństwa. Śmierć cywilna mogła być ogłoszono przy okazji najcięższych kar: kary śmierci, dożywotnich robót, deportacji czy banicji.
Ograniczenia praw kobiet dotyczyły przede wszystkim prawa rodzinnego. Opieka nad dziećmi, pełna władza rodzicielska przysługiwała ojcu, matka miała te prawa znacząco ograniczone. Żona była zależna od męża, miała być mu posłuszna. Kodeks uznawał mężatkę za kobietę znajdującą się pod opieką i władzą męża. Mężatka nie mogła podejmować żadnych czynności prawnych bez zgody i wiedzy męża. Zgodnie z prawem musiała mężowi być całkowicie posłuszna. Mąż sprawował osobistą władzę nad majątkiem małżeństwa, ale również nad osobistym majątkiem żony. Żona miała jednak prawo do zabezpieczenia praw majątkowych, mogła mężowi założyć hipotekę. Ograniczenia prawne dotyczyły również posiadania dzieci pozamałżeńskich. Kodeks chciał bronić interesów legalnej rodziny to jest takiej, która była wynikiem małżeństwa. Wyróżniano dzieci nieślubne (naturalne) i dzieci pochodzące ze związków kazirodczych i cudzołożnych (bardziej dyskryminowane, nie miały prawa do legitymacji). Przez prawo były uważane za nieposiadające rodziców. Nie mogły dochodzić kto jest ich ojcem, a ustalenie kim jest matka też było znacząco utrudnione.
Kodek Napoleona przewidywał w zakresie prawa małżeńskiego pełną laicyzację małżeństwa. Małżeństwo traktowano jako umowę cywilną, a zawierano je przed urzędnikiem stanu cywilnego. Rozwód jako forma rozwiązania małżeństwa został dopuszczony przed sądami cywilnymi. Sytuacja kobiety była jednak znacznie gorsza od mężczyzny. Żona mogła wystąpić o rozwód, gdy mąż odmówił wyrzucenia kochanki z ich wspólnego domu.
Kobiety mogły zawrzeć małżeństwo, zgodnie z prawem, w wieku 15 lat, zaś mężczyźni w wieku lat 18. Za wiek dojrzałości uznano – 21 lat. Prawo nie wymagało zgody rodziców na zawarcie małżeństwa, jednak kodeks (jeśli małżonkowie nie osiągnęli odpowiedniego wieku) nawiązywał w tej kwestii do patriarchatu i wymagał zgody rodziców na zawarcie związku małżeńskiego dla kobiet poniżej 21 lat i mężczyzn poniżej 25 roku życia. Niezależnie od wieku, należało zwrócić się do rodziców w tzw. akcie uszanowania o akceptację małżeństwa. Kodeks przewidywał patriarchalny model rodziny, mężczyzna dominował w małżeństwie w świetle prawa.
W zakresie prawa rzeczowego, kodeks wyróżniał dwa rodzaje praw rzeczowych:
– główne (jak własność, użytkowanie i służebność) zapisane w księdze II
– zależne, akcesoryjne – przywileje, hipoteka, zastaw – zapisane w księdze III.
Kodeks nie określał zakresu „rzeczy”, używał raczej „majątku”. Podstawowym podziałem majątków był podział na dobra ruchome i nieruchome. Nieruchomości rozróżniono na nieruchomości z natury i z przeznaczenia.
Podstawowym zagadnieniem z zakresu prawa rzeczowego jest własność. Kodeks Napoleona realizował zasady rewolucji, stał na straży wolności i nienaruszalności prywatnej własności. Własność według Kodeksu Napoleona definiuje się jako prawo do korzystania z rzeczy i używania ich w nieograniczony sposób, pod warunkiem, że nie używa się ich w sposób, który jest zabroniony prawem. Zlikwidowano instytucję własności podzielonej (która była fundamentem zniesionego ustroju feudalnego).
Sposoby nabycia własności zostały uregulowane w III księdze, wśród nich wyróżniono:
– sposoby nabycia własności (pierwotnego) tj. przyłączenie, włączenie i przedawnienie
– sposoby nabycia własności (pochodnego) tj. spadek, darowizna pomiędzy żyjącymi, darowizna testamentowa.
Gdy przenoszono własność, używano rzymskiej zasady: nikt nie może przenieść na inną osobę więcej praw niż sam posiada. Momentem przeniesienia jest zawarcie umowy. Zabezpieczono w ten sposób interesy nabywców.
We F

Sprawdź również:

Dodaj komentarz jako pierwszy!