Relative clauses

• Zidentyfikować rzeczownik, który wymaga doprecyzowania
• Określić, czy informacja jest niezbędna (ograniczająca), czy dodatkowa (nieograniczająca)
• Wybrać właściwy zaimek względny lub przysłówek względny
• Zdecydować, czy zaimek można pominąć i gdzie postawić przyimek
• Zastosować przecinki lub skrócić zdanie do formy imiesłowowej

Zdania względne w praktyce: po co ich używamy?

Zdania względne pozwalają precyzyjnie ograniczać lub uzupełniać znaczenie rzeczownika bez tworzenia krótkich, poszatkowanych zdań. Dzięki nim łączymy informację główną z kontekstem, źródłem, celem czy lokalizacją. Dla polskojęzycznych uczniów najważniejsze jest świadome użycie przecinków, właściwy dobór zaimka oraz rozpoznanie, kiedy można pominąć element zdania i kiedy korzystać z form skróconych.

Jak rozróżnić zdanie ograniczające i nieograniczające?

Zdanie ograniczające (defining) wskazuje konkretny obiekt wśród wielu i nie jest oddzielane przecinkami: The students who study after hours improve the most. Bez tej części nie wiemy, o których studentów chodzi. Zdanie nieograniczające (non-defining) dodaje informację dodatkową i zawsze wymaga przecinków: My brother, who lives in Gdańsk, runs marathons. Usunięcie wtrącenia nie zmienia referencji rzeczownika. Wersja nieograniczająca nie przyjmuje zaimka that i nie dopuszcza pominięcia zaimka.

Który zaimek względny wybrać: who, which, that, czy whose?

Who odnosi się do osób jako podmiot lub dopełnienie; whom to oficjalna forma dopełnienia, częstsza w piśmie formalnym. Which dotyczy rzeczy i zwierząt; that zastępuje who/which w zdaniach ograniczających, zwłaszcza po superlatywach, all/anything/nothing, po wyrażeniach z the only, the first/last. Whose wyraża przynależność zarówno dla ludzi, jak i rzeczy: the company whose profits rose. Gdy posiadanie dotyczy rzeczy w rejestrze formalnym, alternatywą bywa of which: the roof of which was damaged.

Gdzie trafia przyimek: na końcu czy przed zaimkiem?

W angielszczyźnie ogólnej naturalne jest pozostawienie przyimka na końcu: the person who I spoke to. W rejestrze formalnym można go przenieść przed zaimek, co wymaga whom/which: the person to whom I spoke. Po przeniesieniu przyimka nie wolno pominąć zaimka.

Czy i kiedy można pominąć zaimek względny?

Pominięcie jest możliwe w zdaniach ograniczających, gdy zaimek pełni funkcję dopełnienia, a nie podmiotu: The book (that) I bought is excellent. Zaimek jako podmiot nie znika: The book that explains this is excellent. Po przyimku zaimek musi pozostać: the topic about which we talked.

Jak działają przysłówki względne: where, when, why?

Where zastępuje in/on/at which dla miejsc: the city where I was born. When zastępuje in/on which dla czasu: the year when we met. Why odpowiada the reason (why/that)…, przy czym samo why pojawia się po reason: the reason why he left. W formalnym stylu in which bywa preferowane: the day on which the contract expires.

Jak poprawnie stosować przecinki — i czym różni się to od polskiego?

Wersje nieograniczające zawsze mają przecinki po obu stronach wtrącenia; wersje ograniczające — nigdy. W odróżnieniu od polszczyzny nie stawia się przecinka przed that w zdaniach ograniczających i nie używa się that w wtrąceniu: The museum, which opened in 1920, hosts new exhibits. Błędny polonizm to przecinek przed that lub mieszanie that z przecinkami.

Jak skracać zdania względne do form imiesłowowych?

Gdy zaimek pełni funkcję podmiotu, a czas jest aktywny, użyj -ing: Students taking the exam must register. Dla strony biernej użyj past participle: Documents required for admission are listed online. Gdy podmiot jest identyczny z rzeczownikiem określanym, skrót zachowuje sens. Brak przecinków oznacza funkcję ograniczającą; przecinki sygnalizują informację dodatkową: The bridge, built in 1890, still stands.

Which czy that — jaką zasadę stosować w praktyce?

W rejestrze neutralnym that w zdaniach ograniczających, which w nieograniczających to bezpieczna, klarowna reguła. W wielu stylach which bywa akceptowane także w zdaniach ograniczających, lecz spójność jest ważniejsza od liberalizacji. W tekstach akademickich i technicznych preferuj kontrast: ograniczające that, nieograniczające which.

Who czy whom — czy forma whom wciąż żyje?

Whom utrzymuje się w piśmie formalnym i po przyimkach: to whom, with whom. W mowie codziennej zwycięża who lub pominięcie: the person I met. Na egzaminach wysokiego poziomu rozpoznanie funkcji składniowej pomoże dobrać formę; w pracach dyplomowych dopuszczalne jest eleganckie whom po przyimku.

Free relatives: czym jest „what” w funkcji względnej?

What tworzy tzw. wolne zdania względne bez poprzedzającego rzeczownika: What you need is patience. Struktura pełni rolę rzeczownika i oznacza „to, co”. Nie mylić z which/that po rzeczowniku: The thing that you need is patience. Częsty błąd Polaków to użycie what zamiast that/which po rzeczowniku: The book what I read — niepoprawne.

Czy „whose” może odnosić się do rzeczy?

Tak, w języku nowoczesnym jest to powszechne: a company whose strategy changed. Alternatywą formalną jest of which: a company the strategy of which changed, lecz bywa cięższa stylistycznie. Kryterium wyboru to przejrzystość i płynność zdania.

Jak uniknąć trzech najczęstszych błędów polskich uczniów?

Po pierwsze, nie stawiaj przecinka przed that w wersji ograniczającej. Po drugie, nie używaj that w wersji nieograniczającej; wybierz which/who z przecinkami. Po trzecie, nie zastępuj which/that słowem what po rzeczowniku. Dodatkowo pilnuj, czy zaimek jest podmiotem (nie do usunięcia) czy dopełnieniem (możliwy do pominięcia).