dlatego ponieważ – pleonazm
Czy „dlatego ponieważ” to najczęstszy językowy duet, który nigdy nie powinien wystąpić na scenie?
Wyobraź sobie, że w restauracji zamawiasz „zupę pomidorową z pomidorami”. To właśnie poziom absurdu, jaki tworzy połączenie dlatego ponieważ. Oba wyrazy – dlatego i ponieważ – pełnią tę samą funkcję: wprowadzają przyczynę. Używając ich razem, popełniamy pleonazm, czyli masło maślane w czystej postaci. Językoznawcy porównują tę konstrukcję do próby zapalenia światła w pełnym słońcu – zupełnie niepotrzebne i prowadzące do komicznego efektu.
Czy wiesz, że w 1936 roku redaktorzy „Poradnika Językowego” otrzymali list od oburzonego czytelnika? Twierdził, że połączenie „dlatego ponieważ” to „nowy wynalazek diabła”, który niszczy piękno polszczyzny. Dziś ten błąd wciąż budzi emocje – w zeszłym roku na forum językowym wybuchła prawdziwa wojna komentarzy, gdy ktoś zasugerował, że w mowie potocznej taki pleonazm jest… dopuszczalny!
Dlaczego miliony Polków mylą te słowa, choć wydają się przeciwieństwami?
Pułapka tkwi w złudnym poczuciu logicznego porządku. Wielu użytkowników języka postrzega „dlatego” jako wskazanie skutku („zmarzłem, dlatego włożyłem kurtkę”), a „ponieważ” jako wyjaśnienie przyczyny („włożyłem kurtkę, ponieważ zmarzłem”). Łącząc je („Zmarzłem, dlatego ponieważ włożyłem kurtkę”), tworzą językową pętlę czasoprzestrzenną. To tak, jakby chcieć jednocześnie odpalić silnik i zahamować – efekt zawsze będzie katastrofalny.
Jakie kultowe teksty literackie ośmieszały ten błąd, zanim stał się powszechny?
W „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza znajdujemy genialną parodię tego zjawiska. Profesor Pimko poprawia ucznia: „Nie mów ’uciekłem dlatego ponieważ się bałem’, młody człowieku! Toż to tautologia godna parobka!”. Ironia polega na tym, że sam profesor w następnym zdaniu używa zwrotu „dlatego gdyż”, co pokazuje, jak głęboko pleonazmy zakorzeniły się w językowej nieświadomości.
Czy istnieją sytuacje, gdy „dlatego ponieważ” brzmi dobrze?
Tak – ale tylko w jednym konkretnym kontekście: gdy chcemy celowo stworzyć komiczny efekt. W kabarecie TEY rozbrzmiewał kiedyś dialog: „– Dlaczego pijesz? – Dlatego ponieważ… bo mi smakuje!”. Publiczność rżała ze śmiechu, dokładnie rozumiejąc językowy żart. To dowód, że nawet błędy mogą stać się narzędziem artystycznym – pod warunkiem świadomego ich użycia.
Jak wyglądało historyczne starcie między „dlatego” a „ponieważ”?
W XVI wieku te dwa wyrazy toczyły prawdziwą wojnę o dominację w zdaniach przyczynowych. „Ponieważ” (wywodzące się od „po nie czym”) początkowo znaczyło „skoro”, podczas gdy „dlatego” (dawne „dla tego”) służyło
W tej chwili widzisz tylko 50% opracowania
by czytać dalej, podaj adres e-mail!Sprawdź również:
Dodaj komentarz jako pierwszy!