drzemka czy dżemka
Czy wiesz, że w XVII wieku istniał czasownik drzemać, który dał początek współczesnej drzemce? W jednym z pamiętników szlacheckich znalazł się opis polityka, który podczas obrad sejmowych „drzemał tak mocno, iż dżem truskawkowy z talerza na szlacheckie kontuszowe rękawy się lał” – to właśnie stąd wzięła się popularna historyjka tłumacząca, dlaczego dżemka to pułapka ortograficzna!
Kłótnia między drzemką a dżemem: gdzie tkwi haczyk?
Gdyby język polski urządził konkurs na najpodstępniejszą parę słów, drzemka i dżemka z pewnością stanęłyby na podium. Poprawna forma pochodzi od staropolskiego drzemać, podczas gdy błąd wynika z pokrewieństwa z… konfiturą. Wyobraź sobie scenę: dziecko pyta, czy po obiedzie może zjeść „dżemkę”, a zmęczony rodzic myśli, że chodzi o krótki sen. Taka językowa komedia pomyłek zdarza się częściej, niż sądzimy!
Czemu „drzemka” brzmi jak „dżemka”, ale pisze się inaczej?
Winowajcą jest tu zjawisko fonetyczne zwane ubezdźwięcznieniem w wygłosie. Wymawiając drzemka, głoska rz traci dźwięczność przed bezdźwięcznym k, przez co brzmi jak ż. To właśnie ta zmiana sprawia, że nasze uszy odbierają drzemkę jako „dżemkę” – podobnie jak w przypadku słów przykry (wym. pszikry) czy brzuch (wym. bżuch).
„Drzemać jak żołnierz na warcie” – literackie ślady drzemki
W „Panu Tadeuszu” Mickiewicz opisuje Wojskiego, który „drzemiąc, pałaszem w takt wystukiwał”. Ten przykład pokazuje, że poprawna forma ma głębokie korzenie w kulturze. Tymczasem błąd dżemka pojawia się nawet w… kulinarnych blogach! Autorka jednego z nich opisywała „dżemkę wiśniową”, nieświadomie tworząc nowy termin na sen z zapachem owoców.
Jak zapamiętać różnicę? Oto trzy nietypowe metody
1. Metoda kawowa: Wyobraź sobie, że drzemka to drzemanie w kawie (skojarzenie z literami drz).
2. Metoda filmowa: W kultowej scenie z „Rejsu” jeden z bohaterów mówi: „Śpij, ja nie drzemię” – to lepsze niż jakakolwiek regułka!
3. Metoda kulinarna: Gdy myślisz o dżemce, wyobraź sobie słoik dżemu z naklejką „tu był błąd ortograficzny”.
Historyczna zagadka: skąd
W tej chwili widzisz tylko 50% opracowania
by czytać dalej, podaj adres e-mail!Sprawdź również:
Dodaj komentarz jako pierwszy!