katharsis czy katarsis, katarzis
Czy katharsis pisze się przez „th”, „t” czy może „rz”? Odkrywamy tajemnicę greckiego dziedzictwa
Gdy emocje sięgają zenitu, a duch pragnie oczyszczenia, sięgamy po magiczne słowo – katharsis. Tylko jak je zapisać? Wbrew pozorom to nie jest zwykły dylemat ortograficzny, ale prawdziwa podróż przez antyczne dramaty, freudowską psychoanalizę i… współczesne błędy językowe. Jedyna poprawna forma to katharsis z „th” w środku. Katarsis (z „t”) i katarzis (z „rz”) to pułapki, w które wpada nawet 73% użytkowników języka – wynika z badań językoznawców Uniwersytetu Warszawskiego.
Czy wiesz, że słowo „katharsis” ma bezpośredni związek z… kozłami? W starożytnej Grecji termin kátharsis oznaczał rytualne oczyszczenie podczas świąt Dionizosa, gdzie chóry ubrane w koźle skóry (gr. tragos) śpiewały pieśni. Stąd właśnie pochodzi słowo „tragedia” – gatunku, który według Arystotelesa miał prowadzić widzów do duchowego przełomu!
Dlaczego „katarsis” brzmi prawie dobrze? Podstępna moc fonetyki
Błąd katarsis wynika z próby uproszczenia egzotycznego „th”. Wymowa międzynarodowego [kaˈtarsis] sugeruje „t”, zwłaszcza że w polszczyźnie nie mamy dźwięcznego θ (th). To taki sam mechanizm jak w przypadku „teatru” (gr. theatron) czy „tematu” (gr. thema) – ale tu akurat spolszczenia się przyjęły. Z katharsis jest inaczej: zachowuje grecką pisownię jako termin specjalistyczny, podobnie jak „psychologia” (gr. psychē + logos).
Czy „katarzis” to literówka czy efekt twórczej wyobraźni?
Najzabawniejszy wariant katarzis często pojawia się w esemesach i mediach społecznościowych. Winowajcą jest tzw. hiperpoprawność – próba „uszlachetnienia” wyrazu przez dodanie „rz”. Ktoś słyszy [katarzis] i automatycznie sięga po znane „rz”, jak w „Katarzynie” czy „morzu”. Tymczasem greckie κάθαρσις (kátharsis) kończy się na -sis, co po polsku oddajemy przez -sis (nie -zis!). To tak, jakby pisać „ryzmy” zamiast „rytmy” – śmieszne, ale kompletnie błędne.
Od antycznych chórów do Netflixa: jak katharsis wkradło się do popkultury?
W serialu BoJack Horseman jedna z postaci krzyczy: „To nie terapia, to katharsis!” – i pisownia w napisach jest bezbłędna. Za to w polskim dubbingu Sz
W tej chwili widzisz tylko 50% opracowania
by czytać dalej, podaj adres e-mail!Sprawdź również:
Dodaj komentarz jako pierwszy!