lubiłem czy lubiałem

Lubiłem czy lubiałem: która forma przetrwała próbę czasu?

Gdyby czas przeszły mógł się bronić przed błędami w sądzie językowym, lubiłem miałoby stuprocentową skuteczność – podczas gdy lubiałem trafiłoby do więzienia za oszustwo fonetyczne. Ta pozornie banalna różnica dzieli świat poprawności od krainy językowych pomyłek.

Dlaczego „lubiałem” brzmi tak przekonująco błędnie?

Winowajcą jest mechanizm analogii dźwiękowej. Nasz mózg, szukając wzorców, podsuwa formy typu „mówiałem” czy „prosiałem”. Problem w tym, że „lubić” należy do III koniugacji, gdzie temat czasownika w czasie przeszłym nie przybiera -a-. To tak, jakbyśmy chcieli założyć krawat krokodylowi – stworzenie ewolucyjnie do tego nieprzystosowane.

Jak rozpoznać językowe oszustwo?

Wyobraź sobie sytuację: kolega mówi: „W dzieciństwie lubiałem wchodzić na drzewa”. Brzmi naturalnie? A jednak! To klasyczny przykład fonetycznego mirażu. Poprawna wersja (lubiłem) ma tę samą strukturę co „gubiłem” czy „zgubiłem” – i nikt przecież nie mówi „gubiałem” (chyba że w celach artystycznych).

Historyczne korzenie błędu

W średniopolszczyźnie istniały równolegle formy z -i- i -a-, co pokazują rękopisy z XVI wieku. Jednak już u Jana Kochanowskiego w „Fraszkach” znajdziemy wyłącznie lubiłem. Ciekawe, że błąd utrwalił się głównie w regionach, gdzie gwary przechowały archaiczne formy czasownikowe – na Kresach Wschodnich do dziś można usłyszeć „lubiał” w mowie starszych osób.

Popkultura kontra poprawność

W kultowym filmie „Rejs” padają słowa: „Ja tam lubiłem, jak pani dyrektor mówiła o filozofii życia”. Gdyby bohater użył formy z -a-, c