monarcha czy monarha
Kto nosi koronę w świecie ortografii: monarcha czy monarha?
W polskiej ortografii rządzi niepodzielnie tylko jedna forma: monarcha. Ta królewska pułapka językowa od lat sprawia, że nawet najbardziej urodzeni pisarze gubią literki jak poddani gubiący perły z królewskiego naszyjnika. Dlaczego monarha to ortograficzny uzurpator? Odpowiedź kryje się w greckich korzeniach słowa i… średniowiecznych skrybach, którzy przekręcili nam historię języka.
Czy wiesz, że XVI-wieczni kronikarze często pisali „monarcha” jako „monarha”, bo tak wymawiali to słowo dworzanie Zygmunta III Wazy? Dopiero reforma ortografii w 1936 roku ostatecznie zdymisjonowała błędną formę, choć do dziś pojawia się w listach miłosnych i politycznych pamfletach!
Dlaczego królowa Anglii nie zostawiłaby cię z „monarhą”?
Wyobraź sobie scenę: Elżbieta II wstępuje na tron, a ceremonialny herold ogłasza: „Oto wasza monarha!”. W tej samej chwili korona spadałaby jej z głowy – i to nie z powodu wiatru. Błąd ortograficzny w tym kontekście brzmi jak językowa zdrada stanu. W „Panu Tadeuszu” Mickiewicz opisuje Napoleona jako „monarchę świata”, nie „monarhę”, bo inaczej epopeja straciłaby rytm i dostojeństwo. Nawet Wokulski z „Lalki” Prusa, kupując srebrny serwis, zastanawiał się nad „monarchą rynku”, nie „monarhą” – choć akurat on mógłby sobie pozwolić na ortograficzne ekstrawagancje.
Jak średniowieczne piwo wpłynęło na współczesną ortografię?
Etymologia to detektywistyczna opowieść. Greckie „monárchēs” (μόναρχης) przeszło do łaciny jako „monarcha”, zachowujące „ch”. Ale gdy słowo trafiło do Polski w XV wieku, niemieccy kupcy i czescy piwowarze wymawiali je przez „h”. W karczmach przy dębowych beczkach rodziła się więc alternatywna forma. Dziś ślad tej historii widać w nazwisku „Monhart” (od niemieckiego „Monch”) – ale to już zupełnie inna opowieść o językowych dynastycznych koligacjach.
Czy „monarha” może być… owadem?
Oto żart, który krąży wśród polonistów: – Dlaczego motyl monarcha nie pisze się przez „h”? – Bo inaczej myliłby się z błędem ortograficznym! Ten skrzydlaty żart doskonale utrwala poprawną formę. Prawdziwy motyl Danaus plexippus w języku angielskim to „monarch butterfly”, ale w polskim – dla odróżnienia od literówki – został „monarchą”. Nawet natura broni się przed ortograficznymi mutacjami!<
W tej chwili widzisz tylko 50% opracowania
by czytać dalej, podaj adres e-mail!Sprawdź również:
Dodaj komentarz jako pierwszy!