popołudniu czy po południu
Czy popołudniu pisze się razem czy osobno? Rozwikłamy językową zagadkę
W potocznej polszczyźnie słychać to wyrażenie niemal codziennie, ale w piśmie sprawia niespodziewane problemy. Jednoznaczna odpowiedź brzmi: popołudniu to jedyna poprawna forma gdy mówimy o porze dnia. Błędne rozdzielenie na po południu wynika z pułapki fonetycznej – wymowa obu wersji jest identyczna, co wprowadza zamęt wśród piszących.
Czy wiesz, że w XIX-wiecznych listach Mickiewicza i Norwida spotyka się formę „po południu”, ale wyłącznie w znaczeniu geograficznym? Pisarze używali jej opisując podróże „na południe od miasta”, zupełnie nieświadomi przyszłych językowych zawirowań!
Dlaczego tak łatwo pomylić te formy?
Winowajcą jest mechanizm językowy zwany kontaminacją. Podświadomie łączymy „popołudnie” z wyrażeniami przyimkowymi typu „po pracy” czy „po szkole”, gdzie „po” rzeczywiście występuje osobno. Tymczasem w przypadku określeń czasu funkcjonuje zupełnie inna zasada – zrost staje się jednym słowem, podobnie jak „poranek” pochodzi od „po ranu”.
Zaskakujące przykłady z literatury i filmu
W powieści „Lalka” Prusa czytamy: „Owe popołudniowe wizyty stały się jego rutyną”. Co ciekawe, w pierwszych wydaniach pojawiał się błąd „po południowe”, który korektorzy musieli ręcznie poprawiać. Współczesny przykład znajdziemy w serialu „Rojst”: bohater grozi koledze: „Spotkamy się popołudniu za stodołą”, celowo używając potocznej formy dla podkreślenia rodzimości dialogu.
Kiedy „po południu” jest dopuszczalne?
Rozdzielna pisownia ma sens wyłącznie w kontekście geograficznym! Jeśli mówimy o terenach na południe od jakiegoś punktu, np.: „Nasz dom leży po południu od rzeki”. W tym znaczeniu wyrażenie funkcjonuje jednak głównie w gwarach regionalnych – w standardowej polszczyźnie bezpieczniej użyć określenia „na południe od”.
Król popołudniowej drzemki kontra koszmar biurowy
Wyobraź sobie dwa obrazy utrwalające różnicę znaczeń:
1. „Wypił kawę o trzeciej popołudniu” – smakuje leniwą sielanką
2. „Zgu
W tej chwili widzisz tylko 50% opracowania
by czytać dalej, podaj adres e-mail!Sprawdź również:
Dodaj komentarz jako pierwszy!