rodziną czy rodzinom
Czy wiesz, że w XIX-wiecznych listach miłosnych częściej pisano rodziną niż rodzinom? Powód był prozaiczny – w epoce bez komputerów błędy fleksyjne uchodziły płazem, a dzisiejsze „kłótnie językowe” rozstrzygano… ślubnymi posagami!
Czy to prawda, że obie formy istnieją, ale oznaczają coś zupełnie innego?
Wbrew pozorom, rodziną i rodzinom to dwie poprawne formy, ale należące do różnych przypadków gramatycznych. Sedno problemu leży w rozróżnieniu narzędnika od celownika. Gdy mówimy „Jadę z rodziną na wakacje”, używamy narzędnika (rodziną). Gdy zaś „Kupiliśmy prezent rodzinom poszkodowanym”, mamy do czynienia z celownikiem liczby mnogiej (rodzinom). Błąd pojawia się, gdy te formy stosujemy zamiennie w niewłaściwych kontekstach.
Dlaczego nawet inteligentni ludzie mylą te końcówki?
Winowajcą jest podobieństwo fonetyczne -ą i -om, które w mowie potocznej bywają nieostre. W gwarach śląskich czy kresowych można usłyszeć zwroty typu „Poszli z rodzinom do kościoła”, co wynika z historycznych procesów językowych. W standardowej polszczyźnie jednak takie pomieszanie końcówek to jak podanie soli zamiast cukru do ciasta – zmienia całkowicie smak wypowiedzi.
Jak odróżnić te formy w nietypowych sytuacjach?
Wyobraź sobie scenę z filmu „Reich” gdzie główny bohater krzyczy: „Walczę rodziną jak tarczą!”. Tu rodziną (narzędnik) nabiera złowieszczego znaczenia. Gdyby powiedział „Walczę rodzinom”, sugerowałby walkę na rzecz rodzin, co diametralnie zmienia sens sceny. Podobnie w powieści „Lalka” Prusa: „Ożenił się dla rodziną” (poprawnie: z rodziną) zmieniłoby motywację Wokulskiego na materialną.
Czy istnieją zdania, gdzie obie formy są poprawne?
Tak! W zdaniu: „Z rodzinom/rodziną bywa różnie” – ale tylko jeśli celowo gramy słowami. W pierwszym wariancie (błędnym) sugerujemy, że z każdą rodziną (rodzinom jako celownik liczby mnogiej) coś się dzieje. W drugim (poprawnym) – opisujemy sytuację z użyciem narzędnika. To językowa łamigłówka worthy of linguisticznego escape roomu!
Historyczne potyc
W tej chwili widzisz tylko 50% opracowania
by czytać dalej, podaj adres e-mail!Sprawdź również:
Dodaj komentarz jako pierwszy!