słój czy słuj

Słój czy słuj: Która forma przetrwa próbę czasu i dżemu?

W spiżarniach językowych i realnych króluje tylko jedna forma: słój. Błąd ortograficzny słuj to częsty nieproszony gość w wypracowaniach i SMS-ach, który – podobnie jak zapleśniałe przetwory – powinien trafić na śmietnik historii. Dlaczego? Odpowiedź kryje się w średniowieczu i… szklanej technologii.

Dlaczego „słój” trzyma się mocno jak zakręcone wieczko?

Historia tego słowa to opowieść o językowym kwaszeniu. W staropolszczyźnie istniał czasownik „słoić” oznaczający układanie warstw (np. owoców w naczyniu). Stąd prosty przeskok do naczynia, w którym coś słoi – stąd „słój” z charakterystyczną kreską. Gdybyśmy pisali „słuj”, musielibyśmy wymyślić czasownik „słuć”, który nigdy nie istniał – chyba że w alternatywnej rzeczywistości, gdzie kiszonki pakuje się do magicznych urn.

Czy litera „ó” w słoju ma związek z duszonymi ogórkami?

W pewnym sensie tak! Historyczne „ó” w tym wyrazie pochodzi od zanikłej już wymowy samogłoski długiej. Wyobraź sobie XVI-wieczną gospodynię, która przeciąga głoskę, sprawdzając czy słóóój z miodem jest odpowiednio szczelny. Dziś tę dawną długość wymowy zastąpiła kreska – językowa pasteryzacja, która utrwaliła formę.

Gdzie najczęściej „słuj” psuje językową konfiturę?

Błąd wykluwa się w trzech miejscach:
1. W analogii do wyrazów typu „kuj” (choć nikt przecież nie „słu” słoików)
2. Przez skojarzenie z „supeł” (mylące podobieństwo do związków z literą „u”)
3. W pisaniu na szybko, gdy ręka automatycznie podąża za fonetycznym złudzeniem

Jak wybitni pisarze zakręcali słoje słów?

W „Chłopach” Reymonta znajdziemy metaforę: „Świat się zwijał jak ogórek w słoju”. Julian Tuwim w wierszu „Słoiki wspomnień” pisał o „przeźroczystych trumnach dla letnich zapachów”. Nawet współcześnie – w serialu „Ranczo”