tymczasem czy tym czasem – razem czy osobno

Czy „tymczasem” to magiczne słowo łączące czasoprzestrzeń?

Odpowiedź brzmi: tak, ale tylko w języku polskim. Tymczasem to spójnik narracyjny działający jak most między zdarzeniami – niczym filmowe cięcie montażowe. Gdy piszesz tym czasem, rozbijasz ten most, zamieniając go w przypadkową zbitkę słów. Wyobraź sobie scenę: „Gotował zupę. Tymczasem kot wskoczył na stół”. Dzieląc wyrazy (tym czasem), sugerujesz, że kot działał podczas gotowania, a nie w przeciwstawieniu do niego. To różnica między logiczną sekwencją a absurdalnym nieporozumieniem!

Dlaczego nawet Polacy mylą się w tym prostym słowie?

Winowajcą jest iluzja językowa. Gdy mówimy tymczasem, wymawiamy je jak trzy sylaby: tym-cza-sem. To sprawia, że mózg automatycznie próbuje rozdzielić dźwięki na osobne wyrazy. Do tego dochodzą fałszywi sobowtórzy: „w tym czasie”, „tym razem”. Ktoś może błędnie uznać, że skoro mówimy „tym momencie”, to analogicznie powinno być tym czasem. To pułapka logicznej analogii – język rządzi się własnymi, nieprzewidywalnymi prawami.

Jak „tymczasem” zmieniało znaczenie przez wieki?

W XVI-wiecznych tekstach religijnych spotykamy formę „tym czasem” jako dosłowne określenie czasu: „Czcij Pana tym czasem, który ci darował”. Dopiero w romantyzmie słowo scementowało się w jedną całość, nabierając współczesnego znaczenia kontrastu. Ciekawostka: W „Panu Tadeuszu” Mickiewicz używa tymczasem aż 27 razy – zawsze łącznie. Gdyby rozdzielił je w manuskrypcie, epopeja straciłaby rytm niczym wiersz bez rymów.

Co łączy „tymczasem” z filmem „Matrix”?

Oba korzystają z efektu freeze-frame! Gdy Neo unika kul w zwolnionym tempie, narrator mógłby komentować: „Neo wykonał unik. Tymczasem Agent Smith przeładowywał broń”. Rozdzielenie wyrazów (tym czasem) brzmiałoby jak zwykła informacja temporalna, nie zaś jako pokaz jednoczesności akcji. To dowód, że nawet w popkulturze ortografia wpływa na odbiór dynamiki scen!

Zabawne konsekwencje błędu – kiedy „tym czasem” psuje żarty?