upoważnienie czy upowarznienie
Czy wiesz, że w XIX-wiecznych dokumentach urzędowych upoważnienie często pełniło rolę… paszportu? Pisemne zezwolenie od szlachcica pozwalało chłopom na opuszczenie wsi – dziś ten sam wyraz otwiera drzwi do kont bankowych i odbioru paczek.
Dlaczego „upoważnienie” przyprawia o gęsią skórkę ortografów?
Gdyby słowa miały swoje alter ego, upowarznienie byłoby złym bliźniakiem legalnie działającego upoważnienia. Ta ortograficzna walka dobra ze złem rozgrywa się w polszczyźnie od pokoleń, a źródłem zamętu jest pozornie niewinna litera „r” wkradająca się tam, gdzie jej miejsce zajmuje „ż”.
Jak rozpoznać językowego oszusta?
Wyobraź sobie scenę w urzędzie: „Proszę pani, potrzebuję upowarznienia do odbioru dokumentów”. Urzędniczka marszczy brwi, sięgając po słownik. Błąd tkwi w próbie utworzenia rzeczownika od nieistniejącego czasownika – „upowarznić” brzmi jak kulinarna czynność (może gotowanie warzyw?), podczas gdy poprawna forma pochodzi od „upoważnić”. To tak, jakbyśmy chcieli upiec ciasto zamiast upoważnić kolegę do odbioru przesyłki.
Czy Mickiewicz popełniłby ten błąd?
W „Panu Tadeuszu” znajdziemy „upoważnienie” w kontekście nadawania przywilejów: „Sędzia upoważnieniem szlacheckim darował”). Współczesny pisarz mógłby celowo użyć upowarznienia dla komizmu – np. opisując bohatera, który przez literówkę w dokumencie zamiast pełnomocnictwa otrzymuje… przepis na bigos.
Dlaczego nasz mózg lubi „upowarznienie”?
Neurolingwiści zauważyli, że błąd wynika z interferencji fonetycznej. Słysząc „upoważnienie”, mózg automatycznie szuka podobieństw do wyrazów z „rz” wymawianym jak „ż” – stąd pokusa zapisu „upowarznienie” przez analogię do „warzywo” czy „warzyna”. To taki ortograficzny efekt Mandeli – wielu l
W tej chwili widzisz tylko 50% opracowania
by czytać dalej, podaj adres e-mail!Sprawdź również:
Dodaj komentarz jako pierwszy!