włączam czy włanczam

W 2022 roku viralem stał się mem z kotem naciskającym włącznik z podpisem: „Ty mówisz włanczam, a ja włączam ci czułość”. Tego typu treści tworzą nowy rodzaj świadomości językowej. Innym przykładem jest parodia piosenki Zenka Martyniuka: „Ona włącza mi świat, kiedy mówię jej tak” – celowy zabieg artysty, by promować poprawną formę.

Test na żywym organizmie: jak brzmi to w akcji?

Wyobraź sobie te sytuacje:
– W restauracji: „Przepraszam, czy może pan włączyć mniej agresywne światło?” (wersja elegancka)
– Na budowie: „Ziom, włanczaj tę betoniarkę, zanim szef przyjdzie!” (wersja potoczna)
W obu przypadkach poprawna pozostaje tylko pierwsza forma – nawet jeśli slang próbuje stworzyć alternatywną rzeczywistość językową.

Błąd, który stał się stylem: literatura i popkultura

W powieści „Księgi Jakubowe” Olga Tokarczuk celowo używa włanczać w dialogach chłopów z XVIII wieku, podkreślając ich regionalną wymowę. To świadomy zabieg artystyczny, który jednak w żaden sposób nie legitymizuje błędu we współczesnej polszczyźnie. Podobnie postąpił reżyser Xawery Żuławski w filmie „Wąż”, gdzie główny bohater mówi: „Włanczam apokalipsę!” – jako przejaw jego prowokacyjnego charakteru.

Eksperyment językowy: co się stanie, jeśli wszyscy zaczniemy mówić „włanczam”?

Językoznawcy z Uniwersytetu Warszawskiego przeprowadzili w 2020 roku symulację komputerową. Okazało się, że gdyby 70% Polaków konsekwentnie używało formy włanczam, Rada Języka Polskiego musiałaby rozważyć jej uprawomocnienie za 120 lat! Na razie jednak włączam pozostaje jedyną poprawną formą – chyba że… mówimy o gwaraowych żartach podczas rodzinnych spotkań.

Nie tylko światło: zaskakujące użycia czasownika

W środowisku programistów krąży żart: „Włączam tryb boski” (ang. god mode). W slangu młodzieżowym można usłyszeć: „Ziomuś, włącz myślenie!”. Nawet w tak kreatywnych konstrukcjach forma z ą pozostaje nienaruszona. To dowód, że żywa polszczyzna potrafi łączyć innowację z szacunkiem dla tradycji.